Kiedy wierzyciel spółki cypryjskiej wykreślonej z rejestru może ubiegać się o jej przywrócenie

Wyobraźmy sobie następującą sytuację: polska firma przez lata współpracowała z cypryjskim kontrahentem. Pewnego dnia okazuje się, że spółka cypryjska została wykreślona z rejestru, a niezapłacona faktura na kilkadziesiąt tysięcy euro wciąż figuruje w księgach. Czy to koniec drogi dla wierzyciela? Niekoniecznie. Prawo cypryjskie przewiduje mechanizm przywrócenia wykreślonej spółki do rejestru na wniosek wierzyciela, choć procedura ta wymaga przejścia przez sąd.

Dwie ścieżki przywrócenia — i tylko jedna dostępna dla wierzyciela

Cypryjskie prawo spółek (Companies Law, Cap. 113) przewiduje dwa tryby przywrócenia spółki wykreślonej administracyjnie z rejestru. Pierwszy — administracyjny, uregulowany w sekcji 327A — jest prostszy i tańszy, ale dostępny wyłącznie dla członków zarządu i wspólników spółki. Wierzyciele zostali z niego świadomie wyłączeni.

Dla wierzyciela pozostaje druga ścieżka: wniosek do sądu okręgowego (District Court) na podstawie sekcji 327(7) Companies Law. Jest to procedura bardziej czasochłonna i kosztowna, ale oferuje znacznie dłuższy termin na działanie — aż 20 lat od daty publikacji informacji o wykreśleniu w oficjalnym dzienniku urzędowym Republiki Cypryjskiej.

Kto może wystąpić jako wierzyciel

Prawo cypryjskie definiuje pojęcie wierzyciela szeroko, wzorując się na przepisach dotyczących postępowania upadłościowego. Legitymację czynną do złożenia wniosku o przywrócenie spółki posiadają trzy kategorie podmiotów.

Po pierwsze — wierzyciele aktualni, czyli ci, których roszczenia są wymagalne i bezwarunkowo należne. Do tej grupy należą wierzyciele dysponujący prawomocnymi wyrokami, wierzyciele kontraktowi z przeterminowanymi należnościami oraz organy podatkowe z tytułu zaległych zobowiązań publicznoprawnych.

Po drugie — wierzyciele warunkowi (contingent creditors), których roszczenia staną się wymagalne dopiero po zajściu zdarzenia, które może, ale nie musi nastąpić. Zgodnie z definicją przyjętą w angielskim orzeczeniu Stonegate Securities Ltd v. Gregory [1980] Ch 576, do tej kategorii należą wierzyciele, których prawa zależą od spełnienia się warunku — przykładowo poręczyciele, których odpowiedzialność zaktualizuje się dopiero w razie niewypłacalności dłużnika głównego.

Po trzecie — wierzyciele przyszli, których roszczenia staną się wymagalne w określonym terminie w przyszłości. Przykładem są kredytodawcy z tytułu pożyczek terminowych czy wynajmujący z długoterminowych umów najmu.

Przesłanki uwzględnienia wniosku

Sąd cypryjski dysponuje władzą dyskrecjonalną przy rozpatrywaniu wniosków o przywrócenie spółki. Przychyli się do żądania wierzyciela, jeśli zostanie spełniony jeden z dwóch warunków alternatywnych.

Pierwsza przesłanka dotyczy statusu operacyjnego spółki w chwili wykreślenia. Wierzyciel musi wykazać, że spółka prowadziła działalność gospodarczą lub funkcjonowała w obrocie w momencie usunięcia z rejestru. Sądy interpretują ten wymóg liberalnie — wystarczy udowodnić, że spółka miała „potencjalną wartość dla wspólników lub osób trzecich”.

Druga przesłanka ma charakter słusznościowy. Nawet jeśli spółka nie prowadziła już działalności, sąd może nakazać jej przywrócenie, gdy uzna to za „sprawiedliwe” lub „właściwe w danych okolicznościach”. Ta podstawa otwiera drogę wierzycielom, których jedyną możliwością odzyskania należności jest reaktywacja podmiotu dłużnika.

Kluczowe znaczenie dla praktyki ma wyrok Sądu Najwyższego Cypru w sprawie Logicom Ltd v. P.G. Caresys Ltd z 2005 roku. Sąd uznał w nim, że pozbawienie wierzyciela możliwości dochodzenia roszczeń poprzez wykreślenie spółki narusza konstytucyjne prawo własności zagwarantowane w art. 30 Konstytucji Cypru. Od tego czasu cypryjskie sądy traktują przywrócenie spółki jako regułę, a odmowę — jako wyjątek wymagający szczególnego uzasadnienia.

Procedura sądowa krok po kroku

Postępowanie rozpoczyna się od złożenia petycji (petition) do właściwego sądu okręgowego — tego, w którego okręgu znajduje się lub znajdowała się siedziba spółki. Petycję przygotowuje cypryjski adwokat.

Do wniosku należy dołączyć affidavit — oświadczenie złożone pod przysięgą, które stanowi główny środek dowodowy w tego typu sprawach. W affidavit wierzyciel musi wykazać swój status (przedstawiając dokumenty potwierdzające istnienie wierzytelności), okoliczności uzasadniające przywrócenie spółki oraz spełnienie wymogów proceduralnych, w tym zachowanie 20-letniego terminu.

Petycja podlega doręczeniu Rejestratorowi Spółek (który występuje jako strona postępowania), samej spółce (na ostatni znany adres siedziby) oraz ewentualnym innym zainteresowanym podmiotom. Jeśli wykreślenie spowodowało przejście majątku spółki na Skarb Państwa jako tzw. bona vacantia, zawiadomić należy również Sekretarza Finansowego.

Skutki przywrócenia

Postanowienie sądu o przywróceniu spółki wymaga rejestracji w Rejestrze Spółek. Dopiero wówczas staje się skuteczne. Co istotne, przywrócenie działa z mocą wsteczną — spółka jest traktowana tak, jakby nigdy nie została wykreślona. Oznacza to, że wszystkie stosunki prawne, zobowiązania i aktywa spółki „odżywają” od daty pierwotnego wykreślenia.

Sąd może uzależnić przywrócenie od spełnienia dodatkowych warunków: złożenia zaległych sprawozdań rocznych, uiszczenia zaległych opłat i kar na rzecz Rejestratora czy zwrotu aktywów, które w międzyczasie przeszły na Skarb Państwa.

Kiedy warto skorzystać z tej procedury

Przywrócenie spółki jest możliwe wtedy, gdy stanowi jedyną drogę do odzyskania należności — gdy nie ma możliwości dochodzenia roszczeń od zarządu osobiście, od poręczycieli czy z innych zabezpieczeń. Procedura jest uzasadniona, gdy wykreślona spółka posiadała aktywa, które mogą zostać odzyskane i rozdysponowane między wierzycieli.

Wykreślenie cypryjskiej spółki z rejestru nie oznacza automatycznie końca możliwości dochodzenia roszczeń przez wierzyciela. Sekcja 327(7) cypryjskiego Companies Law gwarantuje wierzycielom prawo do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie spółki w okresie aż 20 lat od wykreślenia. Choć procedura wymaga przejścia przez sąd, ugruntowane orzecznictwo — zwłaszcza wyrok w sprawie Logicom — zapewnia wierzycielom solidne podstawy prawne.

Robert Nogacki

Założyciel i partner zarządzający kancelarii prawnej Skarbiec, uznanej przez Dziennik Gazeta Prawna za jedną z najlepszych firm doradztwa podatkowego w Polsce (2023, 2024). Doradca prawny z 19-letnim doświadczeniem, obsługujący przedsiębiorców z listy Forbesa oraz innowacyjne start-upy. Jeden z najczęściej cytowanych ekspertów w dziedzinie prawa handlowego i podatkowego w polskich mediach, regularnie publikujący w Rzeczpospolitej, Gazecie Wyborczej i Dzienniku Gazecie Prawnej. Autor publikacji „AI Decoding Satoshi Nakamoto. Sztuczna inteligencja na tropie twórcy Bitcoina” oraz współautor nagrodzonej książki „Bezpieczeństwo współczesnej firmy”. Profil na LinkedIn: 18.5 tys. obserwujących, 4 miliony wyświetleń rocznie. Nagrody: czterokrotny laureat Medalu Europejskiego, Złotej Statuetki Polskiego Lidera Biznesu, tytułu „Międzynarodowej Kancelarii Prawniczej Roku w Polsce w zakresie planowania podatkowego”. Specjalizuje się w strategicznym doradztwie prawnym, planowaniu podatkowym i zarządzaniu kryzysowym dla biznesu.