Kiedy wierzyciel spółki cypryjskiej wykreślonej z rejestru może ubiegać się o jej przywrócenie
Wyobraźmy sobie następującą sytuację: polska firma przez lata współpracowała z cypryjskim kontrahentem. Pewnego dnia okazuje się, że spółka cypryjska została wykreślona z rejestru, a niezapłacona faktura na kilkadziesiąt tysięcy euro wciąż figuruje w księgach. Czy to koniec drogi dla wierzyciela? Niekoniecznie. Prawo cypryjskie przewiduje mechanizm przywrócenia wykreślonej spółki do rejestru na wniosek wierzyciela, choć procedura ta wymaga przejścia przez sąd.
Dwie ścieżki przywrócenia — i tylko jedna dostępna dla wierzyciela
Cypryjskie prawo spółek (Companies Law, Cap. 113) przewiduje dwa tryby przywrócenia spółki wykreślonej administracyjnie z rejestru. Pierwszy — administracyjny, uregulowany w sekcji 327A — jest prostszy i tańszy, ale dostępny wyłącznie dla członków zarządu i wspólników spółki. Wierzyciele zostali z niego świadomie wyłączeni.
Dla wierzyciela pozostaje druga ścieżka: wniosek do sądu okręgowego (District Court) na podstawie sekcji 327(7) Companies Law. Jest to procedura bardziej czasochłonna i kosztowna, ale oferuje znacznie dłuższy termin na działanie — aż 20 lat od daty publikacji informacji o wykreśleniu w oficjalnym dzienniku urzędowym Republiki Cypryjskiej.
Kto może wystąpić jako wierzyciel
Prawo cypryjskie definiuje pojęcie wierzyciela szeroko, wzorując się na przepisach dotyczących postępowania upadłościowego. Legitymację czynną do złożenia wniosku o przywrócenie spółki posiadają trzy kategorie podmiotów.
Po pierwsze — wierzyciele aktualni, czyli ci, których roszczenia są wymagalne i bezwarunkowo należne. Do tej grupy należą wierzyciele dysponujący prawomocnymi wyrokami, wierzyciele kontraktowi z przeterminowanymi należnościami oraz organy podatkowe z tytułu zaległych zobowiązań publicznoprawnych.
Po drugie — wierzyciele warunkowi (contingent creditors), których roszczenia staną się wymagalne dopiero po zajściu zdarzenia, które może, ale nie musi nastąpić. Zgodnie z definicją przyjętą w angielskim orzeczeniu Stonegate Securities Ltd v. Gregory [1980] Ch 576, do tej kategorii należą wierzyciele, których prawa zależą od spełnienia się warunku — przykładowo poręczyciele, których odpowiedzialność zaktualizuje się dopiero w razie niewypłacalności dłużnika głównego.
Po trzecie — wierzyciele przyszli, których roszczenia staną się wymagalne w określonym terminie w przyszłości. Przykładem są kredytodawcy z tytułu pożyczek terminowych czy wynajmujący z długoterminowych umów najmu.
Przesłanki uwzględnienia wniosku
Sąd cypryjski dysponuje władzą dyskrecjonalną przy rozpatrywaniu wniosków o przywrócenie spółki. Przychyli się do żądania wierzyciela, jeśli zostanie spełniony jeden z dwóch warunków alternatywnych.
Pierwsza przesłanka dotyczy statusu operacyjnego spółki w chwili wykreślenia. Wierzyciel musi wykazać, że spółka prowadziła działalność gospodarczą lub funkcjonowała w obrocie w momencie usunięcia z rejestru. Sądy interpretują ten wymóg liberalnie — wystarczy udowodnić, że spółka miała „potencjalną wartość dla wspólników lub osób trzecich”.
Druga przesłanka ma charakter słusznościowy. Nawet jeśli spółka nie prowadziła już działalności, sąd może nakazać jej przywrócenie, gdy uzna to za „sprawiedliwe” lub „właściwe w danych okolicznościach”. Ta podstawa otwiera drogę wierzycielom, których jedyną możliwością odzyskania należności jest reaktywacja podmiotu dłużnika.
Kluczowe znaczenie dla praktyki ma wyrok Sądu Najwyższego Cypru w sprawie Logicom Ltd v. P.G. Caresys Ltd z 2005 roku. Sąd uznał w nim, że pozbawienie wierzyciela możliwości dochodzenia roszczeń poprzez wykreślenie spółki narusza konstytucyjne prawo własności zagwarantowane w art. 30 Konstytucji Cypru. Od tego czasu cypryjskie sądy traktują przywrócenie spółki jako regułę, a odmowę — jako wyjątek wymagający szczególnego uzasadnienia.
Procedura sądowa krok po kroku
Postępowanie rozpoczyna się od złożenia petycji (petition) do właściwego sądu okręgowego — tego, w którego okręgu znajduje się lub znajdowała się siedziba spółki. Petycję przygotowuje cypryjski adwokat.
Do wniosku należy dołączyć affidavit — oświadczenie złożone pod przysięgą, które stanowi główny środek dowodowy w tego typu sprawach. W affidavit wierzyciel musi wykazać swój status (przedstawiając dokumenty potwierdzające istnienie wierzytelności), okoliczności uzasadniające przywrócenie spółki oraz spełnienie wymogów proceduralnych, w tym zachowanie 20-letniego terminu.
Petycja podlega doręczeniu Rejestratorowi Spółek (który występuje jako strona postępowania), samej spółce (na ostatni znany adres siedziby) oraz ewentualnym innym zainteresowanym podmiotom. Jeśli wykreślenie spowodowało przejście majątku spółki na Skarb Państwa jako tzw. bona vacantia, zawiadomić należy również Sekretarza Finansowego.
Skutki przywrócenia
Postanowienie sądu o przywróceniu spółki wymaga rejestracji w Rejestrze Spółek. Dopiero wówczas staje się skuteczne. Co istotne, przywrócenie działa z mocą wsteczną — spółka jest traktowana tak, jakby nigdy nie została wykreślona. Oznacza to, że wszystkie stosunki prawne, zobowiązania i aktywa spółki „odżywają” od daty pierwotnego wykreślenia.
Sąd może uzależnić przywrócenie od spełnienia dodatkowych warunków: złożenia zaległych sprawozdań rocznych, uiszczenia zaległych opłat i kar na rzecz Rejestratora czy zwrotu aktywów, które w międzyczasie przeszły na Skarb Państwa.
Kiedy warto skorzystać z tej procedury
Przywrócenie spółki jest możliwe wtedy, gdy stanowi jedyną drogę do odzyskania należności — gdy nie ma możliwości dochodzenia roszczeń od zarządu osobiście, od poręczycieli czy z innych zabezpieczeń. Procedura jest uzasadniona, gdy wykreślona spółka posiadała aktywa, które mogą zostać odzyskane i rozdysponowane między wierzycieli.
Wykreślenie cypryjskiej spółki z rejestru nie oznacza automatycznie końca możliwości dochodzenia roszczeń przez wierzyciela. Sekcja 327(7) cypryjskiego Companies Law gwarantuje wierzycielom prawo do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie spółki w okresie aż 20 lat od wykreślenia. Choć procedura wymaga przejścia przez sąd, ugruntowane orzecznictwo — zwłaszcza wyrok w sprawie Logicom — zapewnia wierzycielom solidne podstawy prawne.
Robert Nogacki jest radcą prawnym, założycielem i partnerem zarządzającym Kancelarii Prawnej Skarbiec, działającej nieprzerwanie od 2006 roku.
Prawo jest równe dla wszystkich, ale strony rzadko są równe: po jednej stoi organizacja, która ma czas, pieniądze i prawników, po drugiej człowiek, który ma jedną firmę, jedne oszczędności i jedno życie.
Klienci rzadko przychodzą do niego z problemem prawnym. Przychodzą z problemem, który ma także stronę prawną: z kontrolą, która zaczęła się od jednej faktury, z pieniędzmi powierzonymi komuś, kto zniknął, z firmą, którą trzeba przekazać dalej, zanim będzie za późno. Większość takich spraw rozstrzyga się na długo przed pierwszym pismem, w decyzjach podjętych bez pytania i w terminach, o których nikt nie pamiętał. Dlatego zaczyna od pytania, jak klient trafił w to miejsce, a nie od tego, co powinien był zrobić.
Doradza przedsiębiorcom i rodzinom z kilkunastu krajów, także tym, którym fiskus właśnie zajął konto i którzy nie wiedzą, co robić jutro rano. Broni ich w kontrolach podatkowych i celno-skarbowych, w sporach z organami podatkowymi i w sprawach karnych skarbowych. Reprezentuje poszkodowanych w oszustwach inwestycyjnych i piramidach finansowych. Pomaga rodzinom zakładać fundacje rodzinne i planować sukcesję, żeby dorobek życia przetrwał dłużej niż jedno pokolenie.
Nie każdą sprawę da się wygrać. Każdą da się prowadzić tak, żeby klient wiedział, na czym stoi. Od 2006 roku reprezentuje pokrzywdzonych w sprawie WGI (Warszawskiej Grupy Inwestycyjnej), jednej z najdłuższych spraw karnych w historii polskiego rynku finansowego, bo są rzeczy, których nie wolno zostawić w połowie, nawet jeśli trwają dwie dekady. W sprawie upadłej giełdy kryptowalut Zonda (Zondacrypto, operator BB Trade Estonia OÜ) reprezentuje kilkuset poszkodowanych w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę Krajową i w estońskim postępowaniu upadłościowym.
Kancelaria Prawna Skarbiec jest notowana w rankingach największych firm doradztwa podatkowego Dziennika Gazety Prawnej i Rzeczpospolitej, a w latach 2015 do 2018 czterokrotnie otrzymała Medal Europejski Business Centre Club i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego. Robert Nogacki publikuje regularnie, w prasie i na stronie kancelarii, dla ludzi, którzy mają problem, a nie dyplom prawnika, bo opinia prawna, której klient nie rozumie, chroni tylko prawnika.
Wierzy, że najlepsza porada prawna to ta, dzięki której klient nigdy nie musi stanąć przed sądem.
